Айдың ізін ай басар,
Аттың ізін тай басар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: айдың жүрген ізіне ай ғана жетеді, аттың ізіне тай ғана ілесе алады. Астарлы мағынасы — әр істің, әр адамның өзіне лайық ізбасары, жалғастырушысы болады. Үлкеннің жолын кішісі басады, аға буынның ісін кейінгі буын жалғайды. Яғни, өмірде табиғи сабақтастық бар, әр нәрсенің орнын өзінен кем емес, өзіне сай ұрпақ толтырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ай» — биіктік, салмақ, үлкендік пен кең өрісті бейнелейді. «Ай басар» деуі — соған лайық келетін нәрсе де сондай ауқымды, биік болуы керек деген ишара. «Ат» — күш, жүйрік мінез, ел өміріндегі маңызды серік. «Тай» — жас, өсіп келе жатқан ұрпақтың белгісі. Демек, мақал үлкен мен кішінің, тәжірибе мен жалғастың байланысын көркем түрде көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл сөзді көбіне тәрбие мен ізбасарлық туралы айтқанда қолданады. Мысалы, тәжірибелі ұстаздың орнын оның білімді шәкірті басқанда немесе отбасындағы үлкен ағайынның жауапты ісін інісі жалғастырғанда, осы мақал орынды айтылады. Ол «жақсы істің жалғасы болады» деген сенімді білдіреді.
Attyń izin taı basar.