Ағайынға қарап мал өсер,
Қарағайға қарап тал өсер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — мал да, тал да өзіне лайық ортада өсіп-өнеді. Астарлы мағынасы — адам да, әсіресе жас ұрпақ, жақын ағайынның, ортаның ықпалы арқылы қалыптасады. Егер ел ішінде татулық, береке, еңбекқорлық болса, соған қарап кейінгі буын да жақсы мінез, дұрыс әдет үйренеді. Яғни адамның өсуі тек өзіне ғана емес, айналасындағы жұртқа да байланысты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ағайын» — тек туыс емес, сыйлас орта, өнеге көрсететін үлкендер мен жақын жандар. «Мал өсер» дегені — шаруаның берекесі, ырыстың көбеюі. «Қарағайға қарап тал өсер» деген теңеу кішінің үлкенге еліктейтінін білдіреді. Қарағай биік, мықты ағаш болғандықтан, ол үлгі тұтылған тұлғаны меңзейді. Ал тал — нәзік, жас шыбық іспетті, тәрбие мен бағытқа мұқтаж.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал отбасында, мектепте, ұжымда жиі қолданылады. Жақсы орта адамды өсіреді деген ойды білдіреді. Мысалы, бала білімді, еңбекқор ағасының қасында жүрсе, соған ұқсап жауапкершілігі артып, оқуына да ұқыпты бола бастайды. Сондықтан үлкеннің ісі — кішіге үлгі, ортаның сөзі — адамның мінезіне әсер етеді.
Qaraǵaıǵa qarap tal óser.