Адамның жаманы бар,
Күннің жаманы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — адамда жаман қасиет те, жақсы қасиет те болады, ал күннің өзі жаман болмайды. Астарлы мағынасы — жамандық пен мін — көбіне адамның мінезінен, іс-әрекетінен туады; ал табиғаттың өзінде ондай кінә жоқ. Яғни мақал адамды мінезін түзеуге, басқаны орынсыз даттамауға үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «адам» — мінезі құбылмалы, кемшілігі бар пенде бейнесі. Ал «күн» — жарық, жылу, тіршілік көзі ретінде алынған. Күнді жаман деу мүмкін емес, өйткені ол бәріне ортақ игілік. Осы арқылы халық адам бойындағы жамандық пен табиғаттың тазалығы мен әділдігін салыстырады. Күннің тұрақты, нұрлы қалпы — жақсы қасиеттің символы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де адамдар арасындағы түсініспеушілікте жиі қолданылады. Мысалы, біреу жұмыста қателік жіберсе, оны бірден жаман адам деп бағаламай, мінезі мен әрекетін түзетуге мүмкіндік беру керек. Яғни мақал сабырлы болуға, адамды бір қателігімен өлшемеуге шақырады.
Kúnniń jamany joq.