Адам аласынан сөз аласы жаман,
Ой шаласынан сөз шаласы жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің адам өміріндегі орнын өте терең көрсетеді. Тура мағынасында, адамның бойындағы міннің ішіндегі ең жаманы — сөзің қисық, ойың толық емес болуы. Астарлы мағынасы: адамның сыртқы кемшілігінен гөрі, ойсыз айтылған, шала піскен, орынсыз сөз көбірек зиян келтіреді. Өйткені сөз бір айтылса, ол біреуді ренжітуі, дау тудыруы, тіпті ел ішіндегі татулықты бұзуы мүмкін. Сондықтан адам ең алдымен ойын түзеп, сөзін ойланып айтуы керек.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ала» сөзі — мін, кемшілік, толық емес деген ұғымды білдіреді. «Ой шала» — терең ойланбаған, жетілмеген пікір. Ал «сөз аласы», «сөз шаласы» деген тіркестер тілдің қателігін ғана емес, ішкі мәдениеттің де кемдігін аңғартады. Халық сөзді адам мінезінің айнасы деп таныған: ойы қандай болса, сөзі де сондай болады.
Қазіргі өмірде
Бүгінгі заманда бұл мақал әсіресе әлеуметтік желіде, жұмыста, көпшілік алдында сөйлегенде маңызды. Мысалы, адам ашумен жазған бір пікірінен кейін өзіне де, өзгеге де қиындық туындауы мүмкін. Сондықтан кез келген ойды жарияламас бұрын ойланып, сөзді салмақтап айту қажет.
Oı shalasynan sóz shalasy jaman.