Мал, төрт түлік туралы 306
Мал туралы мақал-мәтелдер — төрт түліктің қадірі, берекесі мен шаруаның тәжірибесін танытатын халық даналығы.
306
Мақал-мәтел
73.2K
Қаралым
239
Орташа
Сұрыптау:
Қойың болмаса,
Байлықта ойың болмасын.
Байлықта ойың болмасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егер қойың, яғни мал-мүлкің болмаса, байлық туралы көп ойлама дегенді б...
Бұйырған малға тісің тисін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға тағдырдан, несібеден келген малдың берекесі болсын, соны пайдал...
Сиыр жайған тоқ болады,
Уайым-қайғы жоқ болады.
Уайым-қайғы жоқ болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал еңбектің, сабырдың және адал тіршіліктің адамды тоқ әрі тыныш ететінін білдіреді. Тура м...
Қатпа болған түйеге,
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты жүдеп, қатпа болған түйеге де, қотыр болған қойға да иесі не іст...
Сауыны аздың жазы қысқа.
**Негізгі мағынасы** «Сауыны аздың жазы қысқа» деген мақалдың тура мағынасы — сауын малы аз үйдің жаз бойы алатын сүті...
Төрелі жерге ел тоқтайды,
Төбелі жерге мал тоқтайды.
Төбелі жерге мал тоқтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ел отыратын, қоныс қылар жер тегіс, шұрайлы болса, онда халық тұрақтап...
Сиырлы бай - сары май.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сиыры бар үйде сүт мол болады, ал сүттен май алуға мүмкіндік туады. Аст...
Ит жеті қазынаның бірі.
**Негізгі мағынасы** Ит жеті қазынаның бірі деп иттің адам өміріндегі орны ерекше екенін айтады. Тура мағынада — ит үй к...
Түйенің не де болса, түйе аты бар,
Сондықтан ботаның ұяты бар.
Сондықтан ботаның ұяты бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай әлсіз, кішкентай көрінсе де, әр нәрсенің өз орны, өз қадірі бар екенін білдіреді....
Жүйрік шабан болады,
Мойнынан жал кетсе.
Жақсы жаман болады,
Қолынан мал кетсе.
Мойнынан жал кетсе.
Жақсы жаман болады,
Қолынан мал кетсе.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жүйрік аттың мойнындағы жалы түссе, сәні мен көркі кеміп, шабан атқа ұқ...
Бие кәрі, құлын жас,
Келер жылы қолың бос.
Келер жылы қолың бос.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бие қартайса да, құлын әлі жас, сондықтан оның толықтай пайдасын бірден...
Өліп өскен малға сүйін,
Өлмей өскен басқа сүйін.
Өлмей өскен басқа сүйін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малдың тірі жүріп, күтіммен өсіп, көбейгені пайдалы екенін аңғартады. «Өліп өскен мал» —...
Жақсы қошқар жарты отар қойға тең.
**Негізгі мағынасы** Жақсы қошқар бүкіл отардың берекесін келтіретін жетекші күш саналады. Мақалдың тура мағынасы — сапа...
Жаман сиыр жазда бұзаулайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман, күтімсіз, әлсіз сиыр көбіне жазда бұзаулайды. Астарлы мағынасы:...
Күтімсіз мал өнбес,
Күйсіз көлік жүрмес.
Күйсіз көлік жүрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малға күтім жасалмаса, ол көбеймейді, семірмейді, берекелі болмайды; а...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
Жылқының сүті - шекер, еті - бал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқы малының қазақ тұрмысындағы ерекше орнын білдіреді. Тура мағынасында, жылқының сүті...
Бірінші байлық - денсаулық,
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
Екінші байлық - ақ жаулық,
Үшінші байлық - он саулық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өміріндегі ең қымбат құндылықтарды ретімен көрсетеді. Бірінші байлық — денсаулық, өй...
«Мал туралы» мақал-мәтелдер қазақтың көшпелі тұрмысынан, төрт түлікке сүйенген шаруашылығынан туған. Бұл санатта жылқы, түйе, сиыр, қой-ешкі жайлы нақыл сөздер арқылы малдың берекесі, ырысы, несібесі, сондай-ақ оны бағып-күту мен еңбектің маңызы суреттеледі.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.
Мақал-мәтелдер малға қатысты тәлім-тәрбие береді: қанағат, үнем, адал еңбек, жауапкершілік, қамқорлық сияқты құндылықтарды ұғындырады. Сонымен бірге әр түліктің мінезі мен қасиетін теңеу етіп, адам болмысы, мінез-құлық, елдік пен тұрмыс тәжірибесін ықшам да әсерлі түрде жеткізеді.