Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.3K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Аңшының өлімі ауда,
Сушының өлімі суда.
Сушының өлімі суда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр адамның өз кәсібіне, жүрген жолына сай тағдыры болатынын аңғартады. Тура мағынасында а...
Атының сыры иесіне мәлім.
**Негізгі мағынасы** «Атының сыры иесіне мәлім» деген мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, шаршауы, көңіл-күй...
Түйе торы болмас,
Сиыр шабдар болмас.
Сиыр шабдар болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе ешқашан торы түске, сиыр шабдар түске енбейді. Астарлы мағынасы —...
Кісі алатын бура көп жасамайды.
**Негізгі мағынасы** Кісі алатын бура көп жасамайды — беделі бар, жүкке жегілетін, күші мен қайраты мол жануар ұзақ тұрм...
Ауылға жақындағанда ит озады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ауылға таяғанда иттің алға жүгіріп, қонаққа үріп не қарсы шығып шығуы....
Көшсе, мал семіреді,
Көшпесе, қатын семіреді.
Көшпесе, қатын семіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — малды жайылымы шүйгін, шөбі мол жерге көшірсе, ол тез семіреді; ал кө...
Қасқадан ала аяқ туады,
Қотырдан - қыршаңқы.
Қотырдан - қыршаңқы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезі мен тұқым қуалаған қасиетке ишара етеді. Тура мағынасында «қасқа» дегені сырт...
Басы қисайған түйе мал болмайды.
**Негізгі мағынасы** Басы қисайған түйе мал болмайды деген мақалдың тура мағынасы — басы қисық, дене бітімі дұрыс емес т...
Бесті атанның күні күркірейді.
**Негізгі мағынасы** «Бесті атанның күні күркірейді» деген мақалдың тура мағынасы — жасы жетіп, күші толысқан бесті ата...
Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды.
**Негізгі мағынасы** Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды деген мақал адам бастан кешпеген істі айтып, түсінбей тұрып, бос...
Қоңыраулы түйе жоғалмас.
**Негізгі мағынасы** Қоңыраулы түйе жоғалмас деген мақалдың тура мағынасы — мойнына қоңырау тағылған түйе көзге бірден т...
Түйе жайылса, шөлге қарай шығады,
Жатарда сорға қарай.
Жатарда сорға қарай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің табиғи мінезін мысал етіп, әр нәрсенің өз болмысына сай әрекет ететінін білдіред...
Жылан жалбыздан қашар.
**Негізгі мағынасы** Жылан жалбыздың иісіне жоламайды, одан қашады. Мақалдың тура мағынасы да осы: жыланға ұнамайтын, жа...
Жылқы: «Көктем де бір тойдым» -дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жылқының табиғи төзімділігін, күтімге талғампаздығын және маусымға қарай күйі өзгеретінін...
Үре білмеген ит үйге қонақ келтіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында: үрмейтін ит үйдің қауіпсіздігін қорғай алмайды, сондықтан бөтен адамды...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.