Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
100.4K
Қаралым
261
Орташа
Сұрыптау:
Екі тұйғын жабылса қаздың соры.
**Негізгі мағынасы** Екі тұйғын жабылса қаздың соры деген мақалдың тура мағынасы — екі жыртқыш құс бірігіп аңға түссе,...
Ит иттігін істемесе, іші ауырады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бойындағы жаман әдет пен орынсыз мінезге ишара етеді. Тура мағынасында «ит иттігі...
Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасы...
Түйешіге жолықсаң,
Өркеші биік тайлағын айтар.
Өркеші биік тайлағын айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйешіге кезіксең, ол өз тайлағының өркеші биік, күтімі жақсы екенін а...
Ұялы күшіктей.
**Негізгі мағынасы** «Ұялы күшіктей» деген тіркес мінезі жасқаншақ, именшек, көптің алдында қысылып-қымтырылып тұратын...
Наурызда шабынған бурадай.
**Негізгі мағынасы** «Наурызда шабынған бурадай» деген мақал адамның қатты ашуланған, долданып, ызадан булыққан күйін б...
Өзеннің көркі - жар,
Түйенің көркі - нар.
Түйенің көркі - нар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өзіне лайық сәні мен қадірін көрсетеді. Өзеннің көркі — оның жағасындағы жар,...
Жылқыны жауында, қойды дауылда көрме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал малды қиын-қыстау шақта сынамауға, әр нәрсені өзіне тән қолайлы жағдайда бағалауға үйрет...
Мың қойға - бір Шопан,
Мың жылқыға - бір Қамбар.
Мың жылқыға - бір Қамбар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көп қойға бір шопан, көп жылқыға бір қамбар жетіп, оларды бағып-қағып,...
Аттың атағы, түйенің табаны үлкен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда, аттың даңқы зор, түйенің табаны да үлкен деген тура мағына береді. Аст...
Жалғыз түйе бақырауық.
**Негізгі мағынасы** «Жалғыз түйе бақырауық» деген мақалдың тура мағынасы — жалғыз жүрген түйенің дауысын қатты шығарып...
Шыры болса қомында,
Алты айшылық жолында,
Атан түйе арымас.
Алты айшылық жолында,
Атан түйе арымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қомына шыры салынған атан түйе алты айлық ауыр жол жүрсе де арымайды, я...
Көш-қоныңды білмейді,
Қоңы семіз түйелі.
Қоңы семіз түйелі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шынайы жай-күйін сыртқы көрінісіне қарап тануға болмайтынын меңзейді. Тура мағына...
Ат биеден, атан түйеден.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жылқының тұқымы бие арқылы, ал түйенің тұқымы інген, яғни ұрғашы мал а...
Қасқыр жүйрік - жылыс жоқ,
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр, түлкі, қоян сияқты аңдардың өзіне тән қимылы мен мінезін сурет...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.