Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.5K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Қорқыттың қобызы түгіл,
Қияғы да сөйлейді.
Қияғы да сөйлейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал Қорқыттың өнері мен даналығы соншалық терең екенін білдіреді: оның қобызы ғана емес, қобы...
Түйесіз көш сәнсіз.
**Негізгі мағынасы** Түйесіз көш сәнсіз деген мақалдың тура мағынасы — көшіп-қону кезінде түйе болмаса, көштің көркі де,...
Қатпа болған түйеге,
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
Ойсылқара не қылсын?
Қотыр болған қойға,
Шопан ата не қылсын?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қатты жүдеп, қатпа болған түйеге де, қотыр болған қойға да иесі не іст...
Қой сүті - қорғасын,
Қойды соққан оңбасын.
Қойды соққан оңбасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қойдың сүті өте құнарлы, қою әрі майлы келеді, сондықтан оны «қорғасын»...
Бесті бура күнде күркірейді.
**Негізгі мағынасы** «Бесті бура күнде күркірейді» деген мақал мінезі ауыр, айбатты адам не мал үнемі үстем, долы көрін...
Шошқаға ерген балшыққа аунар.
**Негізгі мағынасы** «Шошқаға ерген балшыққа аунар» деген мақалдың тура мағынасы — шошқаның лайлы жерге аунайтыны. Аста...
Керқұланның қадірін ойда, қырда қақ білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — Керқұлан сияқты жүйрік, бағалы аттың шын қадірі оны мінгенде де, бапта...
Мың қойға - бір Шопан,
Мың жылқыға - бір Қамбар.
Мың жылқыға - бір Қамбар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: көп қойға бір шопан, көп жылқыға бір қамбар жетіп, оларды бағып-қағып,...
Қаралығы күйедей,
Қараулығы түйедей.
Қараулығы түйедей.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы түрі мен ішкі күйі бірдей емес адамды мысқылдап айтады. «Қаралығы күйедей» дегені...
Ит иесі үшін жүгіреді,
Құс өзі үшін ұшады.
Құс өзі үшін ұшады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркімнің өз табиғаты мен мүддесіне қарай әрекет ететінін білдіреді. Ит иесіне еріп, соның...
Атан кетсе, тайлақ бар,
Шомы жерде қалған жоқ.
Шомы жерде қалған жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: атан кетсе де, оның орнына тайлақ бар, яғни үйірде, тіршілікте бір нәрс...
Түйешіге жолықсаң,
Өркеші биік тайлағын айтар.
Өркеші биік тайлағын айтар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — түйешіге кезіксең, ол өз тайлағының өркеші биік, күтімі жақсы екенін а...
Қасқыр жүйрік - жылыс жоқ,
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
Түлкі жүйрік - дыбыс жоқ,
Қоян жүйрік - тыныш жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасқыр, түлкі, қоян сияқты аңдардың өзіне тән қимылы мен мінезін сурет...
Ұялы күшіктей.
**Негізгі мағынасы** «Ұялы күшіктей» деген тіркес мінезі жасқаншақ, именшек, көптің алдында қысылып-қымтырылып тұратын...
Елді жерде ұры бар,
Таулы жерде бөрі бар.
Таулы жерде бөрі бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: елді, қонысты жерлерде ұры кездеседі, ал таулы, қалың қыратты жерде бөр...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.