Хайуанаттар әлемі туралы 384
Хайуанаттар әлемі туралы қазақ мақал-мәтелдері: жануар мінезі арқылы өмірлік өнеге мен тәрбие айтатын даналық сөздер.
384
Мақал-мәтел
81.6K
Қаралым
212
Орташа
Сұрыптау:
Түйе деген жануар,
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал түйенің мінезі арқылы адамның бір қасиетін тұспалдайды: табиғатында керексіз не пайдасыз...
Қасқыр қартайса да, қойға әлі келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: қасқыр қартайса да, қойға шабу мінезін тастамайды. Астарлы мағынасы: а...
Ит иесіне үрмес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ит өз иесіне үрмейді. Астарлы мағынасы — адам өзіне жақын, қамқор болы...
Күлге аунаған тауықтай.
**Негізгі мағынасы** «Күлге аунаған тауықтай» деген мақал біреудің түр-әлпеті, қылығы немесе күйі ұсқынсыз, бейберекет,...
Қызды қартша сына,
Атты жігітше сына.
Атты жігітше сына.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз бен атты бағалағанда асығыс шешім қабылдамауды ескертеді. Қызды сынағанда оның сыртқы...
Бір биеде екі емшек,
Бірі кетсе, сүті жоқ.
Бір түйеде екі өркеш,
Бірі кетсе, күші жоқ.
Бірі кетсе, сүті жоқ.
Бір түйеде екі өркеш,
Бірі кетсе, күші жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — биенің де, түйенің де екі мүшесі жұп болып жаралған, біреуі кемісе, ті...
Жапалақ сипағанмен сұңқар болмас,
Жабыны мақтағанмен тұлпар болмас.
Жабыны мақтағанмен тұлпар болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы мақтау мен жалған көтермелеу адамның не заттың шынайы болмысын өзгертпейтінін білд...
Жақсы айғырдың үйірін ат жақтайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жақсы айғырдың үйірі көбейіп, ірі де берік болуы үшін оған лайықты ат...
Түйе мінгеннің төбесі биік.
**Негізгі мағынасы** Түйе мінген адамның бойы да, отырған орны да биіктеп көрінеді. Мақалдың тура мағынасы — түйеге мін...
Жылқылы елде жау көп,
Жатақ елде дау көп.
Жатақ елде дау көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің тұрмыс-тіршілігіне қарай қауіп пен қайшылықтың да әрқалай болатынын білдіреді. Тур...
Қара жердің қадірін,
Ойда, қырда сарт білер.
Керқұланның қадірін,
Ойда, қырда қақ білер.
Ойда, қырда сарт білер.
Керқұланның қадірін,
Ойда, қырда қақ білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жер мен аттың қадірін соларға күнде мұқтаж болып жүрген, тіршілігі соған байланып отырған...
Шытыр жеген түйедей.
**Негізгі мағынасы** «Шытыр жеген түйедей» деген мақал бір істің, сөздің не адамның күйінің сырттай ғана оғаш, қырсық,...
Мал малсақты табады.
**Негізгі мағынасы** «Мал малсақты табады» деген мақалдың тура мағынасы — мал өзіне жайлы, мал бағуға ебі бар, қамқор а...
Түлкіні түн асырайды.
**Негізгі мағынасы** Түлкіні түн асырайды деген мақалдың тура мағынасы — түлкі түнде жемін тауып, тіршілігін сол уақытта...
Мал төлімен жарасты,
Жер гүлімен жарасты.
Жер гүлімен жарасты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы және тіршіліктегі әр нәрсенің өзіне лайық сыңары, өзіне жарасымды орны болаты...
Ең көп оқылған
Жылқы атасы - Қамбар ата,
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
Сиыр атасы - Зеңгі баба,
Түйе атасы - Ойсылқара,
Қой атасы - Шопан ата,
Ешкі атасы - Шекшек ата.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал-мәтел қазақтың төрт түлік малды киелі, қадірлі деп таныған дүниетанымын білдіреді. Мұнда...
Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді.
**Негізгі мағынасы** Үйге дәуіт кірсе, құт кіреді деген мақал үйге кірген кішкентай да, зиянсыз жәндікті жақсылықтың бел...
Ат өнері білінбес,
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
Бәйгеге түсіп жарыспай;
Ер өнері білінбес,
Қоян-қолтық алыспай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың мәні — аттың да, ердің де шын қабілеті сынақ үстінде ғана көрінеді. Тек қарап тұрып, б...
Ел көркі - мал, өзен көркі - тал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің де, жердің де сәні мен берекесі өзіне тән құндылығында екенін айтады. Тура мағынада...
Маң-маң басқан, маң басқан,
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
Шудаларын шаң басңан,
Төрт аяғын тең басқан -
Түйе деген жануар.
**Негізгі мағынасы** Бұл жолдар түйенің баяу, салмақты, өте сабырлы жүрісін сипаттайды. Тура мағынада — түйенің маң-маң...
«Хайуанаттар әлемі туралы» мақал-мәтелдер — қазақтың тұрмыс-тіршілігі мен табиғатқа жақын дүниетанымынан туған нақыл сөздер. Бұл топта жылқы, түйе, қой, қасқыр, түлкі, ит, бүркіт секілді жануарлар бейнесі арқылы адам мінезі, қоғамдағы қатынас, еңбек пен ерлік, сақтық пен айла сияқты ұғымдар астарлы түрде жеткізіледі.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.
Мұндай мақал-мәтелдер тәрбиелік мәнімен құнды: жақсы қасиетті дәріптеп, жаман әдеттен сақтандырады. Жануарлар әрекеті салыстыру, теңеу ретінде қолданылып, ойды қысқа да нұсқа түйіндеуге көмектеседі. Сондықтан бұл категория оқырманға ұлттық танымды тереңірек түсіндіріп, сөз мәдениетін байытуға бағытталған.