Жылқы күнде мінілсе - есек
Айына мінілсе - ат,
Жылына мінілсе - тұлпар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: бір жануарды қаншалықты жиі, қаншалықты дұрыс пайдалансаң, оның төзімі мен шеберлігі де соған сай қалыптасады. Астарлы мағынасы — кез келген қабілет, білім не машық тұрақты еңбектің, үздіксіз жаттығудың арқасында дамиды. Жылқы күнде мінілсе, қарапайым көлік сияқты күнделікті ауыр жүкке үйреніп, көңілі қашып, шабысы бәсеңдеуі мүмкін; ал сирек мінілген аттың күші сақталып, бабында тұрады. Бұл жерде «есек», «ат», «тұлпар» сөздері адамның, істің, қабілеттің әртүрлі деңгейін білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «есек» — ауыр, бірқалыпты, жай жұмысқа жегілген күйді, «ат» — қалыпты, жарамды деңгейді, ал «тұлпар» — бабында тұрған, қуатты, ширақ қасиетті бейнелейді. Яғни бір нәрсені шамадан тыс қинау оны әлсіретеді, ал орнымен қолдану оның қадірін арттырады. Бұл образдар арқылы халық еңбек пен тәртіптің өлшемін танытқан.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал білімге де, спортқа да, жұмысқа да қатысты айтылады. Мысалы, күн сайын тынымсыз бір ғана дағдыны қайталап, демалыссыз жұмыс істеген адам тез шаршап, өнімділігі төмендеуі мүмкін. Ал жүйелі, өлшеммен жасалған жаттығу адамды шыңдайды. Сондықтан істі де, күшті де орнымен жұмсау керек.
Aıyna minilse - at,
Jylyna minilse - tulpar.