Жоқты жонады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жоқты жонады» деген мақалдың тура мағынасы — қолда жоқ нәрсені «жону», яғни жоқтан бар жасау, барды асыра жетілдіруге тырысу. Астарлы мағынасы — жағдайы келмесе де, адам бір істі тым әдемі көрсетіп, шындыққа сай келмейтін әрекетке барады, не бар мүмкіндігінен артық сәндеп, бос әуреге түседі. Бұл мақал көбіне орынсыз қулықты, жасандылықты, бос әбігерді сынау үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жону» сөзі ағашты, темірді өңдеп, пішін беру ұғымын елестетеді. Ал «жоқ» сөзі — жоқшылықты, негіздің әлсіздігін білдіреді. Яғни, негізі жоқ нәрседен мықты дүние шығарамын деу — шынайы еңбектен гөрі көзбояушылыққа жақын әрекет. Қазақ танымында мұндай сөз адамды артық даурықпауға, нақты іске сүйенуге шақырады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі өмірде әсіре сәндеу, шындықты бұрмалау, жалған есеп беру сияқты жағдайларда қолданылады. Мысалы, бір адам жобасында нақты нәтиже жоқ болса да, оны үлкен жетістік етіп көрсетуге тырысса, «жоқты жонап отыр» деуге болады. Мұнда ой — барды бар, жоқты жоқ деп айту, шынайылықты сақтау.