Жоқшысы жоқ ел жетім.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жоқшысы жоқ ел жетім» деген мақал елдің сөзін сөйлейтін, мұңын мұңдайтын, қамын ойлайтын адамы болмаса, ол ел қорғансыз, панасыз күйде қалады дегенді білдіреді. Тура мағынасында «жоқшы» — біреудің жоғын жоқтайтын, ізін іздейтін, жанашыр болатын адам. Астарлы мағынасында бұл — елге бас болатын, намысын қорғайтын, ары мен мүддесін жақтайтын азаматтың қажет екенін айту. Халық бірлікте ғана емес, оны қорғайтын жауапты тұлға болғанда ғана еңселі болады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жоқшы» сөзі тек бір адамның өкілі емес, тұтас елдің жанашыры, қорғаушысы, қамқоры деген образды береді. «Жетім» сөзі мұнда ата-анасыз бала емес, иесіз, панасыз, сүйенішсіз қалған халді білдіретін астарлы теңеу. Яғни елдің басы-қасында жүретін, елдік сөз айтатын адамсыз халық әлсіреп, бағы тайғандай көрінеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қоғамдық белсенділікке, әділдікке араша болуға қатысты айтылады. Мысалы, ауылдың мәселесін әкімдікке жеткізіп, жол, су, мектеп сияқты түйткілдерді көтеретін азаматтар болмаса, елдің дауысы еленбей қалады. Сондықтан әр ортада өз жүгін көтеретін, жұртқа жанашыр болатын адам керек.