Жігіттің күйін сұрама,
Жұрттан сауын сауған соң.
Малдың күйін сұрама,
Қонысынан ауған соң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ел-жұртынан, қонысынан айырылған адамның да, малынан ажыраған шаруаның да хәлі ауыр болатынын білдіреді. Тура мағынада — жігіт те, мал да өз орны, тіршілігі, берекесі кеткенде күйсіз қалады. Астарлы мағынада — адамды да, малды да жай-күйінен, қадірлі ортасынан айырмау керек; елден жырақтау, тұрмыстың шайқалуы жанға да, малға да салмақ түсіреді. Сондықтан біреудің мүшкіл халіне қарап емес, сол жағдайдың себебін түсінуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы "жұрттан сауын сауған" деген тіркес — елге телміріп, өз күнін өзі көре алмай отырған жанның бейнесі. Ал "қонысынан ауған" — мал үшін жайлы өріс пен тыныштықтың бұзылуын көрсетеді. Жігіт пен мал қатар алынуы бекер емес: екеуі де тіршілік тірегі, береке белгісі. Қоныс — тұрақтылықтың, жұрт — сүйеніштің символы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмысынан, үйінен, тірек көзінен айырылып, қиындыққа түскен адамға қатысты айтылады. Мысалы, ауылдағы шаруасы тоқтап, қалаға амалсыз көшкен кісі бірден қалыпты өмір сүре алмай қиналса, оның күйі осы мақалдағы оймен ұштасады. Яғни адамға да, тіршілікке де тұрақтылық пен орнықтылық қажет.
Jurttan saýyn saýǵan soń.
Maldyń kúıin surama,
Qonysynan aýǵan soń.