Жетелеген төбет қораға үрмес.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: жетектеп, ұстап тұрған төбет өз қорасына да үрмейді. Астарлы мағынасы: еркі шектелген, біреудің жетегінде жүрген адам өз пікірін ашық айта алмайды, қарсы әрекетке бара алмайды. Яғни, билігі жоқ, тәуелді адамның мінезі де, ісі де еркін болмайды. Мақал кейде қорқыныштың, бағыныштылықтың немесе сыртқы қысымның адамды үндемей қалдыратынын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «төбет» — күзетші, қайратты иттің бейнесі. Ал «жетектеу» — оны толық бақылауда ұстау, еркіндігін шектеу дегенді меңзейді. «Қора» болса өз үйі, өз аймағы, тіпті өз мүддесі сияқты ұғынылады. Төбет қораға үрмесе, бұл оның табиғаты өзгергеннен емес, тізгіннің қатты болуынан. Осы арқылы халық тәуелділік пен ықпалдың адам не жануар әрекетіне әсерін бейнелі түрде көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қысыммен жұмыс істейтін, шешім қабылдауға еркі жоқ адамға қатысты айтылады. Мысалы, бастықтың сөзінен аса алмайтын қызметкер өзіне әділетсіздік жасалса да үн қатпайды. Сондай кезде: «Жетелеген төбет қораға үрмес» деп, адамның еркіндігі шектеулі екенін түсіндіреді.