Жері байдың елі бай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жері байдың елі бай деген мақалдың тура мағынасы — жері құнарлы, шөбі шүйгін, суы мол өлкенің тіршілігі де берекелі болады. Астарлы мағынасы — елдің ырысы мен тұрмысы ең алдымен туған жердің байлығына, оны ұқыпты игеруге байланысты. Жер құты кетпей, халықтың несібесі де молаяды. Сондықтан бұл мақал жерді қадірлеу, оны күтіп-баптау, еңбекпен өнім алу керек екенін ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жері бай» деген тіркес тек табиғи байлықты емес, егінге, малға, тіршілікке қолайлы кең мүмкіндікті білдіреді. Ал «елі бай» — сол мүмкіндікті дұрыс пайдаланған халықтың тұрмысы түзелгенін көрсететін образ. Мұнда жер мен ел бір-бірінен ажырамайтын ұғым ретінде алынған: жер берсе, ел еңбегімен байытады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал ауыл шаруашылығын дамыту, жерді тиімді пайдалану, табиғатты қорғау мәселелерінде жиі қолданылады. Мысалы, суы жеткілікті, топырағы құнарлы аймақта егіншілік жақсы дамып, сол өңірдің халқының табысы артады. Демек, байлықтың бастауы — жерге деген қамқорлық пен еңбек.