Жебір түйе жабуын жер,
Жебір жігіт ауылын жер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам бойындағы ашкөздік пен пейілсіздікті сынайды. Тура мағынада жебір түйе өз жабуын да, жейтін шөбін де аямағандай, жебір жігіт те өз ауылына, өз жұртына зиян тигізуі мүмкін деген ой айтылады. Астарлы мағынасы — іштар, пайдакүнем адам туған жеріне, еліне, ағайынына да обал жасап, сырттан келетін дұшпаннан кем соқпайды. Халық мұндай мінезді қатты айыптап, өз ортаңа қиянат жасамауды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жебір түйе» — тойымсыз, қанағатсыз мінездің бейнесі. Түйе — қазақ тіршілігінде ауыр жүк көтеретін, пайдалы мал, ал оның «жебір» аталуы мінездің бұзылғанын көрсетеді. «Жебір жігіт» — елге қорған болуы тиіс азаматтың керісінше, жұртқа салмақ салатын адам екенін меңзейді. «Ауыл» — тек қоныс емес, туған ел, орта, абырой ұғымы.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жемқорлыққа, өз пайдасы үшін жұрттың мүлкін жымқырған немесе қызметін асыра пайдаланған адамға байланысты айтылады. Мысалы, ауылдан шыққан басшы ауылдың қаржысын өз мақсатына жаратса, жұрт оны осы мақалмен сынайды. Яғни адам өз ортасына адал болып, пайда емес, парызды ойлауы керек.
Jebir jigit aýylyn jer.