Жаз сайға қонба,
Қонба қырға қонба.
Qonba qyrǵa qonba.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — жаз мезгілінде қонысты сайға да, қырға да орналастырма деген ой. Астарлы мағынасы — адам кез келген іске жер жағдайын, мезгіл ыңғайын және қауіп-қатерді ескеріп әрекет етуі керек. Сайдың іші көбіне ылғалды, салқын, тасқынға бейім келеді, ал қырдың үсті желді, суы аз, жайлы болмай қалуы мүмкін. Сондықтан бұл сөз «жай ғана ыңғайсыз емес, орынсыз таңдаудың соңы қиындыққа әкеледі» дегенді меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сай» мен «қыр» — нақты географиялық орын ғана емес, өмірдегі әртүрлі жағдайдың бейнесі. Сай — қауіп пен тарлықтың, қыр — жұтаңдық пен желдің символы. «Қонба» деген қайталама бұйрық рай сөздің салмақты ескерту екенін күшейтеді. Яғни халық тәжірибесі адамды орын таңдауда ұқыпты болуға шақырады.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақалды асығыс шешім қабылдағанда қолдануға болады. Мысалы, адам үй жалдағанда тек бағасына қарап, су басатын жертөлеге немесе жұмысқа алыс, қолайсыз жерге көшіп барса, кейін көп қиындық көреді. Сондықтан бұл мақал «алдымен ойлан, содан кейін таңда» деген өмірлік сабақ береді.