Жасық адам жасына жетпей қартаяр,
Асыл адам жасына жетпей марқаяр.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам жасының санмен өлшенбейтінін айтады. Жасық, әлсіз, еріксіз адам жас болса да, ойы мен мінезі кәрі кісідей болып, тез қажиды, жігерсіздікке салынады. Ал асыл, парасатты адам көп жасамай-ақ, ақылымен, салмақты мінезімен, өмірге деген бекемдігімен елге сыйлы, көреген кісіге айналады. Яғни адамның шынайы «жасы» оның рухани кемелдігімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жасына жетпей қартаяр» деген тіркес сырттай жас адамның ішкі дүниесі солғын, сенімсіз, дәрменсіз екенін бейнелейді. «Қартаю» мұнда тек биологиялық ұғым емес, қажу, жігердің таусылуы, үміттің әлсіреуі деген астар береді. Ал «жасына жетпей марқаяр» дегені — асыл адамның ерте есейіп, сабырлы, беделді, нұрлы болуын меңзейді. «Марқаю» сөзі өсіп-өркендеу, еңсе тіктеу, абырой табу мағынасында жұмсалған.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе мінез, жауапкершілік, өзін ұстай білу туралы айтқанда орынды. Мысалы, жас маман қиындыққа шыдамай, үнемі шағымданса, ол «жасық» мінез танытады; ал тәжірибесіз болса да, сабыр сақтап, үйреніп, іске берілсе, «асыл адам» атанады. Бұл сөз адамды жасына емес, болмысына қарап бағалауға үйретеді.
Asyl adam jasyna jetpeı marqaıar.