Жарлының байға тоқтылы қой ақысы кетіпті.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: тоқтылы қойдың ақысы, яғни бағасы жоғары нәрсе жарлының қолынан кетіп, байдың еншісіне өткенін аңғартады. Астарлы мағынасы — тұрмысы төмен адам кейде өзіне тиесілі несібеден, мүмкіндіктен немесе әділ үлестен қағажу көруі мүмкін; ал дәулетті адам әлгі игілікті оңай иеленеді. Мақал қоғамдағы теңсіздікті, бай мен кедейдің тіршіліктегі айырмасын ишарамен көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
«Жарлы» — жоқшылық көрген, қолы қысқа адам. «Бай» — мал-мүлкі бар, мүмкіндігі мол кісі. «Тоқтылы қой» — семіз, бағалы малдың бейнесі, яғни қымбат зат, қомақты пайда немесе көзайым дүние ретінде алынады. «Ақысы кетіпті» деген тіркес бір нәрсенің лайық иесіне бұйырмай, басқа біреудің қолына өтіп кеткенін білдіреді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әділдік жетіспеген жерде, мүмкіндігі аз адам шеттетіліп қалатынын айту үшін қолданылады. Мысалы, ауылдағы екі адам бір грантқа құжат тапсырды, бірақ танысы бар, жағдайы жақсы адам жеңіп кетсе, жұрт: «Жарлының байға тоқтылы қой ақысы кетіпті» деп өкініш білдіруі мүмкін.