Жарамсақтанған ит жатқанша таяқ жейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жалпақ тілмен айтқанда, жағымпазданған, орынсыз жалбақтаған адам түптің түбінде опық жейді дегенді білдіреді. Тура мағынасында иттің жатпай, жарамсақтанып жүріп таяқ жеуі айтылса, астарында өз қадірін түсіріп, біреуге жағынуға тырысқан кісі құрметке емес, керісінше жазаға, ұятқа қалатыны меңзеледі. Қазақ түсінігінде ар-намыс пен шындық жағымпаздықтан биік тұрады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ит» — жағымсыз қылықтың, төмен мінездің бейнесі. «Жарамсақтану» — біреудің көңілін табамын деп, өз қадірін жоғалту, жасанды сый көрсету. «Таяқ жеу» — жазалану, сөгіс есту, құрметтен айырылу деген астарлы мағына береді. Яғни, мақал адамды жарамсақтықтан сақтандырып, шынайы, тік мінезге шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыста, оқу орнында немесе көпшілік ортада орынсыз мақтану, бастыққа не танысқа шамадан тыс жағыну туралы айтылғанда қолданылады. Мысалы, бір қызметкер әріптестерінің алдында өзін жақсы көрсету үшін өтірік мақтап, барлығына жағамын деп жүріп, ақырында сенімнен айырылады. Осындайда «Жарамсақтанған ит жатқанша таяқ жейді» деп, жағымпаздықтың пайдасыз екенін ескертеді.