Жапалақ сипағанмен сұңқар болмас,
Жабыны мақтағанмен тұлпар болмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сыртқы мақтау мен жалған көтермелеу адамның не заттың шынайы болмысын өзгертпейтінін білдіреді. Жапалақты қанша сипасаң да, ол сұңқардың биігіне жетпейді; жабыны қанша мадақтасаң да, ол тұлпардың жүйріктігіне айналмайды. Яғни, біреуді орынсыз асыра мақтау немесе кемшілігін жасыру арқылы оны өзгертемін деу бекер. Адамның қадірі сөзбен емес, табиғи қабілетімен, тәрбиесімен, еңбегімен және мінезімен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы жапалақ — әлсіз, биікке самғай алмайтын құс. Сұңқар — қырағы, күшті, қашанда асқақ бейненің символы. Ал жабы — жүгі ауыр, жүрісі шабан ат; тұлпар — жүйрік, сергек, нағыз сәйгүлік. Осы салыстырулар арқылы халық «сыртқы бояу ішкі қасиетті алмастырмайды» деген ойды әсерлі жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал білімде, жұмыста, тәрбиеде жиі қолданылады. Мысалы, емтиханға дайындалмаған оқушыны тек «сен өте ақылдысың» деп мақтай берсең, ол бірден үздік болып кетпейді; оған нақты оқу мен еңбек керек. Сондықтан бұл мақал адамды бос мадақтан сақтандырып, шын қабілет пен еңбекті бағалауға үйретеді.
Jabyny maqtaǵanmen tulpar bolmas.