Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жантақ жемеген түйенің тілі қышиды деген мақал адам бастан кешпеген істі айтып, түсінбей тұрып, бос әуреге түсуін меңзейді. Тура мағынасында түйе жантақ жеп үйренгендіктен, жемесе тілі қышып мазасызданады. Астарлы мағынасында әдетке айналған нәрсе орындалмаса, адам да тынышсызданып, өзін қолайсыз сезінеді. Сондай-ақ бұл сөз тәжірибесіз адамның бір іске орынсыз араласуын, не бұрынғы әдетінен айырылса қиналатынын білдіреді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы түйе — төзімді, шөлге шыдамды малдың бейнесі. Жантақ — түйенің табиғи қорегі, өмір сүру дағдысын танытатын белгі. «Тілі қышу» деген тіркес нақты қышыма емес, ішкі мазасыздық пен бір әдеттен айрыла алмауды білдіретін бейнелі сөз. Осы арқылы халық адам мінезіндегі дағдыға тәуелділікті өте дәл суреттейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өзіне үйреншікті нәрсесіз өмір сүре алмайтын, не үнемі бір іске араласа беретін адамға қатысты айтылады. Мысалы, әлеуметтік желіге күніне бірнеше рет кіріп үйренген адам бір күн телефоннан алыстаса, мазасызданып, «жантақ жемеген түйенің тілі қышиды» деген сөз соған дәл келеді.