Жан жұтамай мал жұтамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: адам тірі, аман жүрсе, мал-мүлкі де біржола құрып кетпейді. Астарлы мағынасы: алдымен адамның өзі, денсаулығы, ынтасы, тіршілігі маңызды; жан сақталса, дүние қайта жиналады, еңбектің өтеуі табылады. Халық бұл сөз арқылы «ең бастысы — өмір мен рухани тірек» деген ойды жеткізеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «жан» — адамның өзі, өмірі, қуаты, ал «мал» — дүние, дәулет, тіршілік қамы. «Жұту» сөзі мұнда жоғалу, ысырап болу, құрып кету мағынасында қолданылған. Яғни дүние уақытша, ал жан амандығы — бәрінен қымбат деген астар бар. Бұл ой өмірдің сын сәтінде сабыр сақтауға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал қиындыққа тап болғанда, ең әуелі саулық пен амандықты ойлау керегін еске салады. Мысалы, адам жұмыстан қысқарып қалса, күйзеліске түсіп, бәрі бітті деудің орнына, денсаулығын сақтап, жаңа мүмкіндік іздесе, кейін табыс табуына жол ашылады. Яғни, тірлік үзілмесе, мал да, мүмкіндік те қайта табылады.