Жаманның сөзі түйеден түскендей,
Жақсының сөзі диірмен тасындай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның сөзі оның мінезі мен тәрбиесін танытатынын айтады. Жаман адамның сөзі дөрекі, ауыр, орынсыз болады: ол айтқан сөз елді селт еткізіп, көңілге қаяу түсіреді. Ал жақсы адамның сөзі жұмсақ та салмақты, ойлы да пайдалы келеді. Тура мағынада түйеден түскендей нәрсе ауыр, ебедейсіз; ал диірмен тасы берік, орнықты, ұзақ айналып, дәнді ұнға айналдыратын күшті бейне. Астарлы мағынасы — жаманның сөзі жеңілтек әрі зиянды, жақсының сөзі ұстамды, сенімді, тәрбиелі.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түйеден түскендей» тіркесі — ауыр, қопал, оғаш құлаққа келетін сөздің бейнесі. Бұл жаман адамның тілінде әдеп пен өлшем жоқ екенін меңзейді. Ал «диірмен тасындай» сөзі бір орында тұрып, өз салмағын сақтайтын, ойланылып айтылған, мағынасы терең сөзді білдіреді. Диірмен тасы дәнді ұн қылатындай, жақсы адамның сөзі де ойды түзеп, адамға пайда береді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақалды адамдармен сөйлескенде, сөздің мәдениетіне мән беру керек екенін ескерту үшін қолданамыз. Мысалы, жұмыста бір қызметкер әріптесіне ашумен дөрекі сөйлесе, оның сөзі «түйеден түскендей» болып көрінеді; ал басшы мәселені сабырмен, нақты дәлелмен түсіндірсе, сөзі «диірмен тасындай» салмақты саналады.
Jaqsynyń sózi dıirmen tasyndaı.