Жаман жақыннан алыс артық,
Атасы басқа арыс артық.
Atasy basqa arys artyq.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал жақын туыс не таныс болса да, егер ол жаман мінезді, зиянды не сенімсіз адам болса, ондай жақындықтан гөрі алыс жүрген дұрыс дегенді білдіреді. Тура мағынада «жаман жақын» — араласуға жарамайтын, кесірі тиетін адам. Астарлы мағынада адамға қан жақындығы емес, мінезі мен пейілі маңызды екенін айтады. Ал «атасы басқа арыс артық» дегені — текті, сыйлы, жақсы адам тіпті туыс емес болса да қадірлі екенін меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жақын» сөзі тек туыстықты емес, аралас-құралас ортаны да білдіреді. «Жаман» сөзі — кесір, өсек, дау әкелетін адам бейнесі. «Арыс» — ер, асыл азамат, елге сыйлы кісі деген ұғымда қолданылған. Яғни мақал адамды руына, туыстығына емес, адамдық қасиетіне қарап бағалауды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал сенімсіз досқа не пайдасынан зияны көп туысқа шек қою керегін еске салады. Мысалы, біреудің туысы бола тұра, үнемі алдап, сөз тасып, тыныштығын бұзса, онымен арақатынасты азайту дұрыс. Ал жақсы, адал әріптес не көрші кейде туыстан да артық болады.