Жаман сиыр өрешіл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Жаман сиыр өрешіл деген мақалдың тура мағынасы — мінезі жуас, пайдасы аз, тіпті жаман сиырдың өзі де қорадағы өреге, яғни жем-азығына сүйеніп тұрады. Астарлы мағынасы — адам да, мал да өзіне қажетті нәрсеге тәуелді; сондықтан ешкім өз бетімен, еңбексіз, күтімсіз өмір сүре алмайды. Сонымен бірге бұл сөз кейде мінезі ауыр, қырсық жанның да күнкөріс үшін ортаға, біреудің қамқорлығына мұқтаж болатынын меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сиыр» — қарапайым тіршілік иесі, ал «өре» — жем салатын, күтім көрсететін орын. «Жаман сиыр» бейнесі адамдағы ұнамсыз мінезді де астарлап танытады. «Өрешіл» сөзі оның бәрібір өреге қарайтынын, яғни берілген қорекке, жағдайға сүйенетінін білдіреді. Осы арқылы мақал тіршіліктің ортақ заңын көрсетеді: кім болса да ырыс-несібесін бір жерден алады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал адам біреудің көмегін менсінбей, бәрін өзінен көріп кететін кезде айтылады. Мысалы, жұмысында үнемі басқаның еңбегін пайдаланып жүрген адам өзін тым тәуелсіз сезінсе, «Жаман сиыр өрешіл» деп ескертуге болады. Яғни әркімнің де тіршілігі ортаға, еңбекке, қамқорлыққа тәуелді екенін ұқтырады.