Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Жақсы ит - иесінің көзі, құлағы» деген мақал адал, сақ, сергек жанның иесіне үлкен пайдасы тиетінін білдіреді. Тура мағынасында жақсы ит қораны күзетіп, бөтенді ерте байқайды, дыбыс естісе үреді, яғни иесін қауіптен сақтайды. Астарлы мағынасында бұл сөз сенімді адам не сенімді серіктес туралы айтылады: ол көрмегенді көріп, білмегенді сезіп, уақытында ескертіп отырады. Сондықтан мақал адалдық пен қырағылықтың құнын жоғары қояды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз» бен «құлақ» — бақылау, байқағыштық, сақтықтың бейнесі. Иттің иесіне қызмет етуі — сенімділіктің символы. Қазақ түсінігінде жақсы ит тек мал күзететін жануар емес, үйдің амандығына ара түсетін серік. Сол арқылы мақал адамға да қатысты айтылып, «жақсы адам» айналасына пайдасын тигізетін, қауіптен сақтандыратын тұлға екенін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал сенімді көмекші, сергек әріптес немесе қырағы қызметкер жайлы айтылғанда қолданылады. Мысалы, кеңседе бір қызметкер құжаттағы қателікті уақытында байқап, басқаларды ескертсе, оны «команданың көзі, құлағы» деуге болады. Бұл — байқампаздық пен жауапкершіліктің бағалануы.