Заманына жақсан, адамына жағасың.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Заманына жақсан, адамына жағасың» деген мақал адам өмір сүріп отырған ортаға, заманның талабына бейімделсе, сол ортадағы адамдармен де тіл табысып, сыйластыққа ие болатынын білдіреді. Тура мағынасында — белгілі бір уақыттың, қоғамның тәртібіне сай жүрсең, көпке ұнайсың. Астарлы мағынасы — тек өз білгеніңмен шектелмей, айналаңның сұранысын, мінезін, әдетін түсініп әрекет ету керек деген ой. Бұл жерде «заман» — өмірдің ағымы, жаңалық, өзгеріс; «адам» — сол ортадағы жұрт, қоғам.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «заман» мен «адам» бір-бірімен тығыз байланысты екі ұғым ретінде алынған. Жақсы адам болу тек мінезге емес, уақытты түсіне білуге де қатысты. «Жақсан» және «жағасың» сөздері оттың жылуы сияқты әсер береді: өзіңді дұрыс ұстасаң, айналаңа да жылы көрінесің. Яғни, бейімделу — жағымпаздық емес, орынды икем мен сыпайылық.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жұмыста жаңа ұжымға кірген адам сол жердің тәртібін, қарым-қатынас мәдениетін, сөйлесу әдебін сақтаса, әріптестерімен тез тіл табысады. Сол арқылы сенімге де, сыйға да ие болады. Керісінше, ортаға икемделмей, өз қыңырлығынан танбаса, араласуы қиын болады.