Ыштаны жоқтың түсіне,
Екі қарыс бөз кіреді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал таршылық көрген, жоқшылық қысқан адамның ойы да, түсі де тұрмыс қамымен байланысты болатынын білдіреді. Тура мағынасында: іш киімі жоқ кедей адам түсінде де мата, киім көреді. Астарлы мағынасы — адам өмірінде не нәрсе жетіспесе, ойы соған ауып, арманы да, уайымы да соның төңірегінде жүреді. Яғни жоқшылық адамның санасын да, көңіл күйін де билейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ыштаны жоқ» деген тіркес өте ауыр мұқтаждықты бейнелейді. «Екі қарыс бөз» — ұзындығы шағын қарапайым мата, яғни ең қажетті киімнің белгісі. Мұнда байлық не сән емес, күнкөріске керекті ең қарапайым заттың өзі арманға айналған жағдай суреттеледі. Образ арқылы халық жоқтықтың қандай күй екенін дәл, әрі ащы әзілмен жеткізген.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал материалдық тапшылық адам ойын түгел өзіне аударып алатын сәттерде қолданылады. Мысалы, жұмыссыз жүрген адам күн сайын несие, тамақ, киім жайын ғана ойлап, басқа нәрсеге көңіл бөле алмайды. Сол кезде «Ыштаны жоқтың түсіне, екі қарыс бөз кіреді» деп, жоқшылықтың ойды тарылтатынын айтады.
Eki qarys bóz kiredi.