Үрген иттен қорықпа,
Ол қабам деп хабар бергені.
Үрмеген иттен қорық,
Ол білдірмей қабам дегені.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай айбат шегіп, қатты сөйлеп, үріп жүрген адамнан не қауіптен де аса қорқудың қажеті жоқ екенін меңзейді. Өйткені ондай кісі ойын, ниетін алдын ала аңғартып қояды. Ал үнсіз, сырын білдірмейтін адамнан сақ болған дұрыс: ол әрекетін білдірмей, тосыннан зиян келтіруі мүмкін. Яғни мақал адамды сыртқы көрініске ғана емес, ішкі пиғылға да мән беруге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «үрген ит» пен «үрмеген ит» — адам мінезінің екі түрлі бейнесі. Үрген ит — ашық, айқын, жасырмайтын, кейде даурығып сөйлейтін адамға ұқсайды. Оның «қабам деп хабар беруі» — қауіптің алдын ала білінуі. Ал үрмеген ит — үндемей жүріп, іште ойын бүгіп, қажет кезде күтпеген жерден шабатын жасырын мінезді бейнелейді. Ит образы халық танымындағы сақтық пен сергектікті күшейтіп тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жұмыс орнында, достық қарым-қатынаста немесе әлеуметтік желідегі даулы адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір адам үнемі қатты сөйлеп, ренжіссе де ашық білдіріп жүреді, ал екіншісі үндемей жүріп, кейін аяқ астынан зиян келтіреді. Сондайда «үргеннен емес, үнсіз жүргеннен сақтан» деген ой туады.
Ol qabam dep habar bergeni.
Úrmegen ıtten qoryq,
Ol bildirmeı qabam degeni.