Үміт өрге тартады,
Үмітсіздік көрге тартады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның өмірдегі бағыт-бағдарын үміт айқындайтынын білдіреді. Үміті бар адам қиындыққа мойымай, алға ұмтылады, тығырықтан шығудың жолын іздейді. Ал үмітін үзген кісі жігерінен айырылып, әрекетсіздікке түседі, соның салдарынан өмірі де төмендей береді. Тура мағынада “өрге тарту” – жоғары көтерілу, ал “көрге тарту” – құлдырау, түпсіз күйге түсу. Астарлы мағынасы – рухани күштің, сенімнің адамды сақтап, жетістікке бастайтыны.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы “өр” – биіктік, жақсылық, табыс пен мақсатқа жету бейнесі. “Көр” – қараңғылық, үмітсіздік, күйзеліс, өмірден түңілу символы. Халық биіктікті жақсылықпен, ал төмендікті ауыр күймен байланыстырып, адамның ішкі көңіл күйін табиғи кеңістік арқылы әсерлі көрсеткен. Сондықтан бұл теңеу тек жол бағытын емес, адамның өмірлік халін де аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе оқу, жұмыс, емделу, қиын кезеңді бастан өткеру кезінде жиі қолданылады. Мысалы, емтиханнан сәтсіздік көрген оқушы «бәрі бітті» деп жігерін құм қылмай, қайта дайындалса, үміт оны алға жетелейді. Ал өзін жеңілгендей сезініп, әрекетін тоқтатса, жағдайы нашарлай береді. Сондықтан бұл мақал адамды сабырлы болып, сенімін сақтауға үндейді.
Úmitsizdik kórge tartady.