Ұялы күшіктей.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Ұялы күшіктей» деген тіркес мінезі жасқаншақ, именшек, көптің алдында қысылып-қымтырылып тұратын адамға қатысты айтылады. Тура мағынасында бұл — ұясынан шықпай, қорқақтанып отырған күшік сияқты бейне. Астарлы мағынасы — адамның өзіне сенімсіздігі, батылдықтың аздығы, ортаға тез бейімделе алмауы. Мұнда сөгіс те, жеңіл мысқыл да бар: адамнан еркіндік пен жинақылық күтіледі, ал ол болса бөгеліп, именіп қалады.
Образдар мен теңеулер
Күшік — жас, әлсіз, қорғаныш іздейтін тіршілік иесі. «Ұялы» сөзі оның қысылған, ұяң күйін күшейтеді. Яғни мұнда адам бойындағы ұялшақтық күшікке теңеліп, сол арқылы мінездің әлсіз тұсы бейнеленеді. Қазақ тілінде мұндай теңеу адамның сасқалақтап, батыл сөйлей алмауын көз алдына анық елестетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл тіркесті көпшілік алдында сөз айта алмай қысыла беретін адамға қолдануға болады. Мысалы, жаңа жұмысқа келген қызметкер жиналыста сұрақ қойса да, төмен қарап, бір ауыз сөз таба алмай тұрса, қасындағылар «ұялы күшіктей болып отыр» деп сипаттауы мүмкін. Бұл тіркес адамның өзіне сенімін арттыру керектігін еске салады.