Әуеде бұлт болса,
Жерде шерім етік ұртын томпайтар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ішкі уайымы, мұңы сыртқы дүниеге де әсер ететінін білдіреді. Аспанда бұлт қаптаса, жердің де реңі өзгергендей көрінеді; сол сияқты жүректе шер болса, адамның жүзі де, іс-әрекеті де жабырқау тартады. Тура мағынада бұл — ауа райының бұлтты болуы мен жердің көрінісін салыстыру. Астарлы мағынада — көңіл күйдің ауырлығы адамның бүкіл болмысынан байқалатынын аңғарту.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «әуеде бұлт» — қайғы, күдік, көңілдің бұзылуы сияқты бұлдыр сезімнің бейнесі. Ал «жерде шерім етік ұртын томпайтар» дегені — адамның ішкі мұңы жүріс-тұрысына да салмақ түсіріп, түрін тұнжыратады деген ой. «Етік ұрты» деген образ адамның сыртқы кейпін, ал «томпайту» — жабырқау, ауыр күйді көрсетеді. Яғни ішкі шер сыртқа шықпай қалмайды.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті: көңілі түсіп жүрген адамды бірден түрінен, үнінен байқауға болады. Мысалы, жұмыс орнында бір қызметкердің отбасында қиындық болса, ол әдеттегідей ашық сөйлеспей, тұйықталып қалады. Сол кезде бұл мақалды айтып, оның хәлін түсініп, қолдау көрсетуге болады. Мақал адамды ішкі қайғыны жасырмай, дер кезінде бөлісуге де үндейді.
Jerde sherim etik urtyn tompaıtar.