Тынымсызды жұмсасаң, бүлдіріп келер,
Тынымдыны жұмсасаң, тындырып келер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның жұмысқа қабілеті мен мінезін дұрыс тану керек екенін айтады. Тура мағынасында, тынышсыз, сабырсыз, бір орында тұрмайтын адамға сеніп тапсырған іс көп жағдайда ойдағыдай болмайды; ал байыпты, тиянақты, тынықты адамға берілген жұмыс нәтижелі аяқталады. Астарлы мағынасы — істі адам таңдап істеу, әркімнің қасиетін дұрыс бағалау. Тек қана жылдамдық емес, ұстам, жауапкершілік, ұқыптылық маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тынымсыз» сөзі асығыс, алаңғасар, сабырсыз мінезді білдіреді. Ал «тынымды» дегені — сабырлы, ойлы, ісіне мығым, берік адам. «Бүлдіріп келер» және «тыдырып келер» тіркестері істің нәтижесін салыстырады: бірі жұмысты шашыратып, қате жіберсе, екіншісі бар шаруаны реттеп, ұқыппен тындырады. Бұл жерде халық адамның ішкі мінезін іс үстінде тануға болатынын образ арқылы көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал қызметкер таңдауда, топтық жоба жасауда, тіпті үй шаруасын тапсыруда да өзекті. Мысалы, есепке ұқыпсыз адамға маңызды құжатты берсең, қате кетуі мүмкін; ал сабырлы әрі жауапты адам сол істі уақытында, дұрыс орындайды. Сондықтан мақал адамды сыртқы шапшаңдығына емес, тиянақтылығына қарап бағалауға үйретеді.
Tynymdyny jumsasań, tyndyryp keler.