Түзде бұзау өлсе,
Үйдегі сүтке ит тиеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түзде жоғалған, әлсіреген не өлген бұзаудың салдары үйдегі сүтке де әсер етіп, итке жем болады деген ой. Астарлы мағынасы — бір жерде болған кіші ғана шығын мен салақтықтың өзі үй ішіндегі берекеге, күнделікті тіршілікке дейін зиян келтіреді. Яғни, сырттағы немқұрайлылықтың өтеуі ішкі дүниеден, тұрмыстан шығады. Мақал адамды әр істі ұқыппен бақылауға, кіші нәрсені де елемеуге болмайтынын ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түз» — кең дала, қауіпті әрі бақылауы қиын орта. «Бұзау» — жас, әлсіз, күтімді қажет ететін тіршілік иесі. «Үйдегі сүт» — отбасының ырысы, күнкөріс, береке белгісі. Ал «ит тиеді» дегені — ысырап, қор болу, қадірсіз кету дегенді білдіреді. Осы образдар арқылы қазақ халқы бір істің салдары екінші іске жалғасатынын шебер көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапсыздықтың зиянын түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, шаруашылықтағы бір қызметкер малды дұрыс қарамаса, соның кесірінен өнім азайып, бүкіл отбасының табысы кемиді. Сондай-ақ жұмыста бір адамның немқұрайлығы бүкіл ұжымның нәтижесіне әсер етуі мүмкін.
Úıdegi sútke ıt tıedi.