Түн тынышсыз болса, ұйқы қашады,
Күн тынышсыз болса, күлкі қашады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: түнде тыныштық болмаса, адам ұйықтай алмайды; күндіз береке, жайлылық болмаса, көңіл көтерілмей, күлкі де азаяды. Астарлы мағынасы — адамның тыныштығы сыртқы ортаға, ел ішіндегі тәртіп пен татулыққа тікелей байланысты. Қай жерде алаң, дүрбелең, жанжал көп болса, сол жерде жан рақаты болмайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «түн» мен «күн» тек уақытты білдірмейді, олар өмірдің екі қыры сияқты алынған. «Ұйқы» — тыныштық пен демалыстың белгісі, ал «күлкі» — қуаныш пен берекенің нышаны. «Қашады» деген сөз тынышсыздықтың салдары адамнан жақсы күйді алыстатып жіберетінін әсерлі көрсетеді. Яғни мазасыздық ең алдымен жан тыныштығын ұрлайды.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал отбасында, жұмыста немесе қоғамда береке болмаса, адамның да, ұжымның да өнімділігі төмендейтінін еске салады. Мысалы, бір мекемеде үнемі айқай, түсінбеушілік, қысым болса, қызметкерлер шаршап, жұмысқа құлқы азаяды, ал тыныш орта болса, бәрі жайдары болып, іс те алға басады.
Kún tynyshsyz bolsa, kúlki qashady.