Тұлпардың ізі бітпейді, тұяғы кетпейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — тұлпар шауып өткен жолдан оның ізі де, тұяғының табы да толық өшіп кетпейді. Астарлы мағынасы — жүйрік аттың, яғни нағыз тұлпардың ізі мәңгілікке таяу, оның өткен орны мен қалдырған белгісі ұмытылмайды. Бұл сөз талантты, жүйрік, айрықша тұлғаның ел есінде сақталатынын білдіреді. Жақсы адам да, қайратты ер де, дарынды тұлға да артында өнеге, бедел, із қалдырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «тұлпар» — жай ат емес, ерекше жүйрік, қасиетті, бағалы жылқының бейнесі. «Ізі» мен «тұяғы» сол тұлпардың қозғалысын, күшін, әсерін танытады. Ізі бітпеуі — оның беделі мен атағының өшпеуі, ал тұяғы кетпеуі — қалдырған белгісінің сақталуы деген ұғымға саяды. Яғни бұл теңеу адамның жақсы аты мен еңбегі уақыт өтсе де жоғалмайтынын аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал елге еңбегі сіңген, аты жақсы қалған адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, бір ұстаз талай шәкірт тәрбиелеп, ізгілігімен есте қалса, жұрт оның “ізі бітпегенін” айтады. Яғни адамның шын еңбегі мен өнегесі ұмытылмайды, кейінгі буынға жол сілтеп тұрады.