Түлкіні түн асырайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Түлкіні түн асырайды деген мақалдың тура мағынасы — түлкі түнде жемін тауып, тіршілігін сол уақытта жүргізеді. Астарлы мағынасы — айлакер, қу, пысық адам өз ісін жасырын, білдіртпей атқарып, пайдасын қолайлы сәтте табады. Бұл мақал адамның мінезін де, тіршілік тәсілін де аңғартады: кейбіреулер ашық әрекет етпей, ыңғайлы мезетті күтіп, соны ұтымды пайдаланады. Бірақ мұнда тек қулық емес, сақтық пен есеп те сезіледі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түлкі» — қазақ танымында айла, ептілік, алдап-арбау белгісі. «Түн» — жасырындықты, белгісіздікті, көзге түспей әрекет ететін жағдайды білдіреді. Яғни түлкінің түнде асырауы — бір істі көпшілік байқамайтын уақытта тындыратын пысықтықтың бейнесі. Халық бұл образ арқылы адамның мінезіндегі жасырын қулықты да, амалын тапқан зеректікті де ишарамен жеткізген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де жасырын әрекет ететін, өз пайдасын білдіртпей табатын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жұмыста бәрі ұйықтап жатқанда емес, басшылар жоқ кезде құжатты өз ыңғайына қарай өзгертіп қойса, «түлкіні түн асырайды» деуге болады. Сонымен бірге бұл сөз адамды сақ болуға, әр істің астарын аңғаруға да үйретеді.