Түлкі өз құйрығын куәлікке тартады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өз пайдасына қарай сөзді бұрып, өз ісін өзі ақтауға тырысатынын білдіреді. Тура мағынасында түлкінің өз құйрығын куәлікке тартуы мүмкін емес, ал астарлы мағынасында — айлакер, қу адам шындықты емес, өзіне тиімді жақты сөйлететінін меңзейді. Мұнда әділ дәлелден гөрі, өз мүддесін қорғау үшін жалған уәж айту сыналады.
Образдар мен теңеулер
Түлкі — қазақ танымында қу, айлакер, алдап кетуге бейім бейне. Құйрық — оның өзіне ғана тиесілі, сырт көзге куә бола алмайтын нәрсе. Демек, мақал «өзін-өзі куәландыру», «өз сөзіне өзі сендіру» сияқты сенімсіз әрекетті әжуалайды. Бұл образ арқылы халық жалған дәлелдің өтпейтінін аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің өз әрекетін ақтау үшін бұрмалап сөйлеген кезде қолданылады. Мысалы, қызметкер жұмысты уақытында бітірмей, кейін бәрін басқаға жауып, өзін кінәсіз көрсеткісі келсе, сол адамға осы мақал айтылуы мүмкін. Яғни, ол шындықты емес, өз пайдасын қуып тұр деген сөз.