Түйені жел шайқаса,
Ешкіні көктен ізде.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырт көзге мүмкін емес, орынсыз әрекетті әжуалайды. Түйені жел шайқамайды, өйткені ол ірі, салмақты мал; ал ешкіні көктен іздеу де ақылға қонбайды, себебі ешкі жер бетінде жүретін жануар. Астарлы мағынасы — шындыққа сай келмейтін нәрсені күтпе, әр істің өз орны, өз өлшемі бар деген ой. Адам кейде болмағанды болады деп, бос үмітке немесе қисынсыз талапқа ұрынады; мақал соны тежейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — ірілік, берік мінез, салмақтылықтың белгісі. «Жел шайқау» — шамалы әсермен үлкен нәрсені өзгерту деген әсірелеу. Ал «ешкіні көктен іздеу» — мүлде мүмкін емес нәрсені қуу, ақылға сыймайтын әрекет. Яғни халық өмірдегі қисынсыздықты малдың табиғи қалпымен дәл беріп отыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал жоспарсыз қиялға берілгенде немесе орындалмайтын уәде айтқанда қолданылады. Мысалы, бір адам еш дайындықсыз-ақ бір айда шет тілін еркін үйренемін десе, оған: «Түйені жел шайқаса, ешкіні көктен ізде» деп, шындықты еске салады. Мұнда асыра сілтемей, мүмкіндікті дұрыс бағалау қажет екені айтылады.
Eshkini kókten izde.