Түйе жаман, тоқтамайды,
Өзімнің арбам жақсы, оттамайды.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — түйе жаман болса, арба ілгері жүрмей, жолда көп бөгеледі; ал өз арбасын жақсы көрген адам оның мінін байқамай, бәрібір мақтай береді. Астарлы мағынасы — адам өзіндегі не өзіне қатысты дүниені асыра бағалап, сырттағы кемшілікті ғана көргісі келеді. Яғни бір нәрсенің шынайы сапасын емес, өз пайдасына қарай таразылау сыналады. Мұнда «тоқтамайды» сөзі істің жүрмей, кедергіге ұшырауын білдірсе, «оттамайды» тіркесі ауыз толтырып мақтағанмен, шын мәнінде ол да мінсіз емес деген ойды аңғартады.
Образдар мен теңеулер
Түйе — ауыр жүк тартатын, көшпелі өмірде сенімді көлік болған мал. Арба — сол түйеге жегілетін құрал. Екеуі бірігіп тіршіліктің жүрісін бейнелейді. Түйенің жаман болуы — істегі әлсіздік, ал арбаның «жақсы» аталуы — адамның өз мүлкіне, өз пікіріне тартып тұратын мінезі. Бұл образдар арқылы халық біржақтылықты әжуалайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өз өнімін, өз жобасын, өз пікірін шектен тыс ақтайтын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, біреудің жасаған сайты баяу ашылса да, ол «өзім жасаған соң ең жақсысы» деп, кемшілігін мойындағысы келмейді. Мұндайда мақал сын көзбен қарап, әділ бағалауға шақырады.
Ózimniń arbam jaqsy, ottamaıdy.