Түйе деген жануар,
Түзде жүрсе семірер.
Тіздеп қойса аяғын,
Тұзға қарай емінер.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал түйенің мінезі арқылы адамның бір қасиетін тұспалдайды: табиғатында керексіз не пайдасыз нәрсеге емес, өзіне пайдалы, қажетті нәрсеге ұмтылатынын көрсетеді. Түйе түзде еркін жүрсе де семіреді, ал аяғын тізіп, бір арнаға түсірсе, ол тұз іздеп, соған қарай тартады. Астарлы мағынасы — әр тіршілік иесі өз қажетіне, өз болмысына сай нәрсені қалайды; адам да кейде өзіне тиімді, сүйікті, керегін іздеп, сол бағытқа ұмтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» — төзімді, шөлге шыдамды, бірақ өз керегін білетін малдың бейнесі. «Түз» — кеңдік, еркіндік, табиғи орта. Ал «тұз» — мал үшін де, адам үшін де қажетті, дәм мен қуаттың белгісі. «Тіздеп қойса аяғын» деген тіркес түйенің байлаулы, тыныш күйін елестетеді. Яғни образдар арқылы табиғи қажет пен ішкі құмарлық, талғам мен ізденіс әдемі берілген.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазіргі кезде адамның өзіне керек нәрсені іздеуі, талғаммен таңдау жасауы мағынасында қолданылады. Мысалы, студент бос уақытта ермек қуаламай, өзіне пайдалы курс іздеп, білімін арттырса — сол осы мақалдың мазмұнына сай келеді.
Túzde júrse semirer.
Tizdep qoısa aıaǵyn,
Tuzǵa qaraı eminer.