Тіленшіге жел қарсы.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тіленшіге жел қарсы» деген мақалдың тура мағынасы — қол жайып сұрап жүрген адамға жел де қарсы соғады, яғни оның жолы болмайды, тұрмысы ауыр болады. Астарлы мағынасы — тіленіп күн көру оңай емес, мұндай өмірде қиындық көп, жұртқа қарап отыру адамды тығырыққа тірейді. Халық бұл сөз арқылы еңбексіз табысқа сенбеуді, өз нәпақаңды өз қолыңмен табуды ескертеді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тіленші» — еңбек етпей, өзгеден сұрап күн көретін адам. Ал «жел қарсы» деген образ оның жолы бөгеліп, тіршілігіне кедергі көп екенін бейнелейді. Жел қазақ ұғымында көбіне қарсыласу, қиындық, тосқауыл мағынасын береді. Демек, бұл тіркес адамның өзгенің мейіріміне ғана сүйеніп өмір сүруі тұрақты емес екенін астарлап көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақалды біреудің көмегіне ғана иек артпай, өз ісіңді дөңгелет деген мағынада қолданамыз. Мысалы, жас адам үнемі ата-анасынан ақша сұрай бермей, жұмыс істеп, мамандық игеруге ұмтылса, үлкендер осы мақалмен жігер береді.