Әтешке шақыр десең,
Таң атсын дейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамның ісінен гөрі сылтау іздеуге бейім мінезін әжуалайды. Тура мағынасында әтешті шақыр десең де, ол бәрібір таңның атуын күтетіндей көрінеді. Астарлы мағынасы — кейбір адамдар жауапкершіліктен қашып, істі өз уақытында атқармай, әрдайым «әлі ерте», «қолайлы сәт келсін» деп созбақтайды. Мұндай сөз еңбекке селқостықты, жалқаулықты және сылтаурай беруді сынайды.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «әтеш» — әрекет етудің орнына дабырлаған, бірақ нақты істі кешіктіретін адамға ұқсас бейне. «Таң атсын» деген тіркес — жауапкершілікті кейінге ысыратын, сылтау табуға дайын мінезді білдіреді. Қазақ танымында әтеш таңды хабарлайтын құс болғандықтан, мұнда оның уақыты келгенде де қимылдамай, себеп күтіп тұруы мысқыл ретінде берілген.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал жұмысын, оқуын немесе маңызды шешімін үнемі кейінге қалдыратын адамға дәл келеді. Мысалы, студент тапсырманы бүгін орындаудың орнына «ертең қолым босайды» деп жүріп алады да, соңында уақытынан кешігіп қалады. Мұндайда мақал адамды сылтауды азайтып, істі дер кезінде бастауға үндейді.
Tań atsyn deıdi.