Тартыншақ түйе жаман,
Итіншек бие жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Тартыншақ түйе де, итіншек бие де мал үшін мінезі жағынан қолайсыз саналады. Мақалдың тура мағынасы — жүрісі кібіртіктеп, іске ықыласы жоқ, не бір орында тұрып алмайтын мал шаруасына пайда әкелмейді. Астарлы мағынасы — адам да солай: тартыншақ, жасқаншақ, бір істі бастай алмайтын немесе орынсыз қашқақтайтын мінезі бар кісі өмірде де, ортада да қиындық тудырады. Қазақ ұғымында мінездің түзулігі, жүректілік пен орнықтылық өте маңызды.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «түйе» мен «бие» — жай мал ғана емес, көшпелі өмірдің тіршілігін танытатын бейне. «Тартыншақ» сөзі — қаймығып, бой тарту, ал «итіншек» сөзі — тыныш тұрмай, орынсыз шапқылау, сабырсыздық мағынасын береді. Яғни біреуі қимылсыздықты, екіншісі бейберекет қылықты меңзейді. Екеуі де шектен шыққан мінездің зиянын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жауапкершіліктен қашатын не үнемі сенімсіздік танытатын адамға қатысты айтылады. Мысалы, бір қызметкер тапсырманы қайта-қайта кейінге ысырып, шешім қабылдауға батылы жетпесе, әріптестері оның «тартыншақ» мінезін сынауы мүмкін. Мақал адамды батыл, жинақы, істің ыңғайын таба білетін болуға үндейді.
Itinshek bıe jaman.