Тар киім тозғақ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Тар киім тозғақ» деген мақалдың тура мағынасы — тар, қысып тұрған киім тез тозады, тігісі сөгіліп, мата тез бүлінеді. Астарлы мағынасы — адамға да, ісіне де, тұрмысына да сыйымсыз нәрсе ұзаққа бармайды. Қысым көп болған жерде жайлылық жоқ, ал жайсыздық бар жерде шыдам азаяды. Сондықтан бұл мақал «біреуді қыспа», «шамадан тыс зорлама», «өзіне лайық емес нәрсені тықпалама» деген ойды меңзейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «киім» — адамның жағдайы, өмір салты, қарым-қатынасы сияқты ұғымдардың бейнесі. «Тар» сөзі қысым, қолайсыздық, үйлеспеушілік мәнін береді. «Тозғақ» — ұзаққа шыдамай, ескіру, бұзылу. Яғни тар киім қалай адамды қысып, тез тоздырса, орынсыз қысым да адамды қажытады.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, жұмыс орнында қызметкерге шамадан тыс міндет жүктелсе, ол тез шаршап, қателігі көбейеді. Сол сияқты адам өзіне сай емес қарым-қатынаста жүрсе, ішкі күйі де, ынтасы да әлсірейді. Сондықтан әр іске өлшеммен, адамға сыйластықпен қарау керек.