Сүйген жүрек дірілшіл,
Күйген көңіл ырымшыл.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам жүрегіндегі сезім күйін бейнелейді. Сүйген адам өте сезімтал, әрбір ұсақ белгіге елеңдеп, жүрегі дірілдеп тұрады. Ал көңілі күйіп, мұңы басым болған жан ырымға, белгіге көбірек сенгіш келеді. Яғни махаббат та, қайғы да адамды әлсіз, алаң күйге түсіреді.
Образдар мен теңеулер
«Сүйген жүрек дірілшіл» дегендегі жүрек — тек дене мүшесі емес, сезім мен махаббаттың символы. «Дірілшіл» сөзі ғашық жанның толқуын, қобалжуын танытады. «Күйген көңіл» — жаны жаралы, арманы орындалмаған, не қасірет шеккен адам. Ал «ырымшыл» — бәрінен белгі іздеп, әр оқиғаны ырымға балап түсінетін көңіл күй. Халық бұл арқылы ішкі сезім адамның ойына да, ісіне де әсер ететінін көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал сүйіспеншілікке берілген не жүрегі жараланған адамның мінезін түсіндіру үшін қолданылады. Мысалы, біреудің сүйіктісінен хабар күтіп, әр телефон дыбысына елеңдеп отыруын «сүйген жүрек дірілшіл» деп сипаттауға болады. Ал сәтсіздікке ұшыраған адам әлдебір белгіні жамандыққа жорып отырса, бұл «күйген көңіл ырымшыл» дегенге сай келеді.
Kúıgen kóńil yrymshyl.