Сөзіңді айт ұққанға,
Айтып айтпай не керек,
Құлағына мақта тыққанға.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзді орнымен айту керегін білдіреді. Ақылға тоқтайтын, түсінуге даяр адамға айтқан сөз өтеді, әсер етеді. Ал айтқанды тыңдамайтын, қасарысқан, өз дегенінен қайтпайтын жанға қанша сөйлесең де пайда жоқ. Тура мағынасы — құлағы бітелген адамға сөз жетпейді. Астарлы мағынасы — кей адамның жүрегі мен санасы жабық болады, ондайға дәлел де, насихат та әсер етпейді.
Образдар мен теңеулер
«Ұққанға» деген сөз — зерек, сабырлы, ойланатын адам бейнесі. Ал «құлағына мақта тыққанға» тіркесі — естісе де естімейтін, ақылды тыңдамайтын, қырсық мінезді адамды астарлап көрсетеді. Мұндағы «мақта» шынайы мақта емес, кереңсіп, сөзді әдейі қабылдамауды білдіретін көркем теңеу.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреуге ақыл айтқанда, оның қабылдау қабілетін ескеруді үйретеді. Мысалы, жұмыста бір әріптес өз қателігін мойындамай, кеңес тыңдамай жүрсе, оған қайта-қайта түсіндірудің орнына, сөзді түсінетін адаммен нақты шешім талқылаған дұрыс. Бұл мақал бос әңгімеден сақтандырады.
Aıtyp aıtpaı ne kerek,
Qulaǵyna maqta tyqqanǵa.