Сөзді сөзбен ұста,
Қашағанды құрықпен ұста.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөзге сөзбен, ойға оймен жауап беру керек дегенді білдіреді. Адамды бірден күшпен емес, тапқырлықпен, уәжбен, дәлелмен тоқтату дұрыс. Астарлы мағынасы — дауласқанда сабыр сақтап, қарсы адамның сөзін өз деңгейінде ұтымды жауаппен жеңе білу. Яғни тілдің күші кейде қол күшінен де мықты.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сөзді сөзбен ұста» дегені — сөздің тізгінін сөзбен қайтару, уәжге уәж айту. Ал «қашағанды құрықпен ұста» деген бейне көшпелі өмірден алынған. Қашаған — асау, жуасытылмаған ат; оны күшпен емес, құрықпен, яғни әбжілдікпен, әдіс-тәсілмен ұстайды. Бұл теңеу қиын мінезді адамды да ақылмен, орнымен жөнге салу керек дегенді аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе пікірталаста, әлеуметтік желідегі дау кезінде, не жұмыстағы келіспеушілікте қолданылады. Мысалы, біреу негізсіз айып тақса, ашумен жауап бермей, нақты дерекпен, сыпайы әрі дәлелді түрде жауап қайтарған жөн. Сонда мәселе ушығып кетпей, сөзбен шешіледі.
Qashaǵandy quryqpen usta.