Сөз емес сөзді
Кісі емес кісі айтады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сырттай бірдей көрінетін сөздің бәрі бірдей мағыналы, ал адам атанғанның бәрі бірдей нағыз кісі емес екенін аңғартады. Яғни сөздің шын салмағы оны айтқан адамның мінезі, білімі, тәрбиесі мен жауапкершілігіне байланысты. Аузына келгенін сөйлейтін жанның сөзі бос болуы мүмкін, ал парасатты, ойлы адамның аз сөзінің өзі мәнді келеді. Сондықтан мақал адамды сөзге қарап қана емес, болмысына қарап бағалауға шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «сөз емес сөз» — мағынасыз, орынсыз, жел сөзді білдіреді. Ал «кісі емес кісі» — адам кейпінде жүрсе де, адамдық қасиеті толық қалыптаспаған, мәдениеті төмен жанды меңзейді. Қайталанған құрылым мақалға өткірлік беріп, салыстыру арқылы ойды шегелей түседі. Бұл жерде «сөз» бен «кісі» ұғымдары тек тілдік мағынада емес, рухани өлшем ретінде алынып тұр.
Қазіргі өмірде
Қазір де бұл мақал өте орынды. Мысалы, әлеуметтік желіде біреу көп жазғанымен, айтқаны дәлелсіз, дөрекі болса, оның сөзіне сене бермейміз. Ал аз сөйлеп, нақты уәж айтқан адамның пікірі құнды болады. Мақал бізге ойланып сөйлеуді, адамды сыртқы сөзімен емес, ішкі мәдениетімен тануды үйретеді.
Kisi emes kisi aıtady.