Соқыр құлын аттан емшек іздейді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында: көзі көрмейтін құлын өз анасын таппай, бөтен аттан емшек іздеп әуреге түседі дегенді білдіреді. Астарлы мағынасы — адам өзіне лайық, қолжетімді, дұрыс нәрсені ажырата алмаса, бос әуреге түседі. Кейде біреудің мүмкіндігін, орнын, шегін білмей, орынсыз дәмету, қате үміттену де осыған саяды. Сондықтан мақал ақылмен әрекет етуге, шындықты танып, шамаңды білуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «соқыр құлын» — бағытын таба алмайтын, аңғал не дәрменсіз адам бейнесі. «Аттан емшек іздеу» — мүмкін емес нәрсені талап ету, табиғатына сай келмейтін істі қуу дегенді білдіреді. Қазақ танымында құлын мен биенің байланысы өте жақын болғандықтан, бөтен аттан емшек іздеу — тіпті орынсыз, қисынсыз әрекет ретінде көрінеді. Сол арқылы мақал адамға ойсыз қадамның күлкілі әрі нәтижесіз болатынын көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал қазір де өзекті. Мысалы, тәжірибесі аз адам бірден үлкен қызмет күтіп, дайындықсыз жоғары нәтижені талап етсе, сол жағдайға осы мақал дәл келеді. Яғни, мақсат қойғанда мүмкіндік пен қабілетті де ескеру керек. Бір істі бастамас бұрын оның жолын, шегін, қажет шарттарын түсінген дұрыс.